| Ардын урлалын төрлүүд |  | | |  | 1. | 2. | 3. | | | | | | | | | | | | | | | | Ардын урлалын төрлүүд | Хээ угалз | Хатгамал | Ардын зураг | Зураасан зураг | Уран баримал | Уран барилга | Төмөрлөгийн урлаг | Модон сийлбэр | Мод будаж хээлэх урлаг | Ясан сийлбэр | Чулуун цоолбор | Ваар урлаг | Нэхмэлийн урлаг | Ширмэлийн урлаг | Арьс ширэн эдлэлийн урлаг | Наамлын урлаг | Хувцас | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | | | | | | | | | | | : | 1. Геометрийн | 2 . | 3. | 4. | 5. | | Хээ угалзыг судлан ангилах | Монгол ардын хээ угалз бол олон өнгө дүрслэлтэй учир утгагүй цуглуулга | биш, харин ч маш эмх цэгцтэй систем бүхий уран сайхны нэгдэл мөн бөгөөд | гарал үүсэл бүтэц, урлах арга, материал хэрэгсэл нь тус тусдаа хэдэн анги | бүлэгт хуваагдана. Энэ анги бүлгийг зөвөөр тогтоох нь хээ угалзыг | чимэглэлийн хэрэгцээнд ашиглах, судалж сурталчлахын алинд ч чухал хэрэгтэй. | Ер нь аливаа мэдлэгийг тодорхой ангилалд хуваан үзэх явдал бол түүнийг | ерөнхийлөн дүгнэсний үр дүн бөгөөд цаашид нарийвчлан судлах үндсийг тавьж | өгдөгт ач холбогдол нь оршино. | Монгол ардын аээ угалзыг : | 1. Геометрийн дүрсийн гаралтай | 2. Амьтны дүрсийн гаралтай | 3. Ургамлын дүрсийн гаралтай | 4. Байгалын үзэгдэл сансрын гаралтай | 5. Эд юм түүний билэгдлийн дүрсийн гаралтай | Гэсэн таван ангилалд хуваан авч үздэг. | |  | | | .jpg) | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | : | | | | Хээ угалзын систем | Аливаа хээ угалзын зүйл өнгөц ажиглахад ерийн нэг цэг, шулуун шугам, | махир зураас, элдэв дүрсүүд, өнгө толбын нийлбэрээс тогтсон байдагч, хээ | чимэгтэй зүйл хүний хараа булааж, гоо сайхны сэтгэл хөдлөл үүсгэх эх | сурвалж болдог. Гоё юм бүхэн эрээндээ биш учир утгатай сайхандаа байдаг юм. | Могой эрээн боловч зэвүүцэл төрүүлдэг гэж ард түмэн ярилцдаг. Хээ чимгийн | зүйлийн сэтгэл хөдөлгөх гоо сайхан нь олон өнгө дүрстэйдээ биш гоо сайхны | хуулийн дагуу уул юмтайгаа тодорхой системээр зохицуулсандаа байгаа юм. | Чухам юунд ямар зүй тогтлоор нэгдэж байна гэдгийг мэдэх явдал хээ угалзыг | дүрслэх, зурах практикт ач холбогдолтойгоос гадна, түүнийг судалж, ардын | урлагийн гоо сайхны үнэ цэнийг үнэлэх онолын өргөн өргөн ач холбогдолтой | юм. Нэг төрлийн хээ угалз ч дотроо олон зүйлийн дүрсээр өөр хоорондоо | ямарч, нэр нь ч өөр болж байна. Жишээ нь: Өлзий хээ гэхэд л Дан өлзий, | давхар өлзий, булан өлзий, мухар өлзий, ээмэг өлзий, очир өлзий, цэцгт | өлзий, дармал өлзий, сүйхэн өлзий, манжлагат өлзий гэх мэт. | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | | | | | | | | | | | | | | МЭӨ 2000 | | | | | | | | | | Геометрийн дүрсийн гаралтай хээ угалзын анги | Геометрийн байгуулалт хийж зурагдах, зөв хэлбэрийн шулуун, дугуйрсан | дүрсүүдээс тогтсон. | Хээ чимгийн зүйлсийг энэ ангид оруулна. Ийм хээ угалзын гарлын тухай | асуудал нь хүмүүсийн санал зөрдөг | нэг зангилаа болсоор ирсэн. Одоо үед геометр хээ гэж нэрлэж байгаа нь анх | энэ хээ юуны | дүрслэл байсан нь танигдахгүй болсон тул зурдаг арга, хэлбэр дүрсээрээ | геометрийн дүрстэй адил | төстэй байдлаар нь ангилж байгаа юм. Үнэн чанартаа геометр хээнүүд бодит | юмнаас | гаралтайг, түүний нэр, дүрсүүдийн байдлаас мэдэж болох талтай. Геометр | хээний | хамгийн их дэлгэрсэн хэлбэр бол алхан хээ юм. МЭӨ 2000 жилд хамрагдах | хүрлийн үеийн | ваар саванд алхан хээ байгаагаас үзэхэд маш эртний хээ болох нь илэрхий | байна. Хүн төрөлхтний | бүтээсэн хээний зүйл зөвхөн эх юмтайгаа адил төстэй , нэг л янз байдаг биш | хөгжлийн | урт хугацаанд зарим нь эх дүрсээсээ андуурам ялгаатай, асар баян хэлбэр | дүрстэй болсон ч бий. |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | – | | | | | | | | | - | | | | | | | | | | | | | Байгалийн үзэгдэл –сансрын гаралтай хээ угалзын анги | Эх орныхоо байгалийн гоо үзэмжийг зураглан үзүүлсэн нь уран сайхны | хэтрүүлэг биш яруу сайхан | үнэн дүр гэлтэй. Чухам ийм үзэсгэлэнт эх орныхоо байгалийг дүрслэх урлагт | | | тусгахдаа хээ угалзыг ашигласан нь ёстой л ‘’нүдээр үзэх яруу найраг’’ | бүтээх оновчтой арга байжээ. Монгол хээ угалзад, уул хээ, үүлэн хээ, усан | | | долгио гэдэг хээнүүд байдаг. Эдгээр нь уул үүл давалгаа- долгионы дүрс | хэлбэрийг улам тод томруун болгон загварчилсан, хэмнэлд оруулсанаар | чимэглэлийн | шинжийг олжээ. Уулыг олон давхарласан, өнгийн дагнаасаар зурсан. Үүлийг | нүүж буй | бөөн үүл, сэмжин үүл, аадрын үүл гэж ялгагдахаар зурна. Тэгэхдээ Чимэглэх | зүйлд | ямар төрлийн үүл таарахыг сонгон авдаг. Усан долгион хээ зурахдаа жигдхэн | мяралзан | долгиолж байгаа шинж байдлуудыг тус тусад нь илэрхийлнэ. Гэрийн эсгий, үүд | ширмэл | ширдэг, хивс зэрэгт усан долгио хээ тавина. |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | | | | | | | | | | | | | | | | | 5 6 8 | | | Ургамлын дүрсийн гаралтай хээ угалз | Монгол орны хангай говь хосолсон өргөн уудам нутагт байх олон зүйл | ургамлыг малчин ардууд мал сүрэг маллахын эрхээр тун ч гярхай ажиглаж | сурсан, их ч ургамал таньж мэддэг билээ. Монгол хүний ургамал ажиглах энэ | онцгой чанар ахуй байдалд туссаны нэг илрэл нь ургамал гаралтай хээ юм. | Байгал өөрөө гайхамшигтай уран, түүнээс санаа авч бүтээсэн хээ угалз | бүр ч уран сайхан байх нь ойлгомжтой. Байгалийн Элдэвургамал цэцгээс санаа | авсан хээ угалз манайд | арвин баялаг байна. Таван дэлбээт башир цэцэг, зургаан дэлбээт замбага, | дөрвөн дэлбээт тоонолжин цэцэг мэт эх орныхоо ургамлаас санаа авч зохиосон | хээ угалзыг | ургамал гаралтай гэж үзнэ. Цэцэг хээний хамгийн түгээмэл дэлгэрсэн нь | тоонолжин цэцгээс эх авсан | дөрвөн талт цэцэг хээ юм. Ер нь монгол цэцэг хээг ажиглахад дөрвөн талт хээ | бүтээх зарчим, түүний элиментийг давтсан байх тул 5,6,8 талт цэцэг хээг энэ | цомогт тусгайлан оруулахгүйг тэмдэглэсэн. | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | | | | |  | | |  | | |  | | |  | | | | | | | | | | | | | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |  | | |